Więcej niż zazwyczaj oczekujemy

WIĘCEJ NIŻ ZAZWYCZAJ OCZEKUJEMY
Szkolenie self–adwokatów

      Szkolenie self–adwokatów (rzeczników własnych praw) trwa około roku.
      Program zajęć obejmuje:

1. podstawową wiedzę o prawach człowieka,
2. podstawową wiedzę o prawach i obowiązkach obywatela,
3. ogólną wiedzę z dziedziny niepełnosprawności intelektualnej (ze szczególnym zwróceniem uwagi na możliwości osób z niepełnosprawnością intelektualną i napotykane trudności),
4. ogólną wiedzę o relacjach między ludźmi i ćwiczenie nowych ról społecznych,
5. wiedzę i ćwiczenie umiejętności budowania własnego wizerunku, nabywanie umiejętności publicznego występowania i dyskutowania.
6. nabywanie umiejętności publicznego występowania i dyskutowania,
7. praktyczne umiejętności wpływania na właściwą politykę prowadzoną wobec osób niepełnosprawnych oraz wiedzę o sposobach wykorzystania mediów w tej dziedzinie.

      Zajęcia mają jasny cel: motywować uczestników (osoby niepełnosprawne) do tego, aby zrobili więcej niż powszechnie jest to oczekiwane, tzn. aby przyjęli rolę obywatela, który chce i może uczestniczyć w życiu społecznym oraz wpływać na nie; aby przestali być „podopiecznymi” stale zależnymi od planów i poleceń innych; aby stali się autonomicznymi podmiotami – OSOBAMI, których doświadczenie i zdanie jest ważne.

      Szkolenia są tak skonstruowane, żeby prowadzący i uczestnicy mogli często rozmawiać o:

• celu szkolenia,
• oczekiwaniach jakie mają wobec nich organizatorzy i prowadzący,
• pożądanych zachowaniach i działaniach, np.: zadawanie pytań, słuchanie wypowiedzi innych, zabieranie głosu w dyskusji;
• odbiorze społecznym osób niepełnosprawnych (również przez wolontariuszy i terapeutów biorących udział w szkoleniach), o jego przyczynach oraz o istniejących potrzebach podejmowania różnych działań w celu doprowadzenia do jego zmiany.

      Ważnym aspektem szkoleń jest uświadamianie uczestnikom:

1. odpowiedzialności za przebieg wszystkich zajęć, tzn. tego, że ich przebieg zależy w znacznej mierze od zaangażowania każdej osoby - podczas zajęć i w czasie wolnym,
2. jak sami mogą stawać się bardziej świadomi swoich praw
3. jak mogą osobiście wpływać na traktowanie ich z większym szacunkiem.

      Każdy jest odpowiedzialny za to jak wykorzysta czas na szkoleniu (czy będzie obecny na zajęciach,  czy też wybierze coś innego) oraz jak będzie traktowany przez prowadzących, kolegów, osoby wspierające, rodzinę czy społeczeństwo (podopieczny czy partner, „dobry kumpel” czy zły itd.).

      Prowadzący korzystają z wiedzy z dziedziny zarządzania i stosują metody coaching'u. Polegają one na tym, aby stale rozmawiać, pytać, wyjaśniać, pokazywać, demonstrować, chwalić oraz zachęcać uczestników szkolenia do tego samego. W ten sposób kształtując ich sposób działania i zachowania.

      Zajęcia oparte na osobistym zaangażowaniu self-adwokatów dają efekty w postaci:

1. punktualności na zajęciach;
2. spontanicznego wypowiadania się na forum grupy, m.in. o swoich trudnych doświadczeniach;
3. własnej inicjatywy osób niepełnosprawnych podczas pobytu na szkoleniu;
4. nawiązania relacji pomiędzy uczestnikami z różnych miejscowości;
5. zmiany form kontaktu z wolontariuszami i z osobami wspierającymi – z formalnego na bardziej przyjacielski i partnerski;
6. większej śmiałości i otwartości uczestników;
7. podjęcia inicjatyw lokalnych, m.in. spotkań grupowych, wystąpień publicznych, kontaktów z mediami, podjęciem zmian w warsztatach i zmian form kontaktu z instruktorami.

      U wielu osób niepełnosprawnych udaje się rozbudzić zainteresowanie sytuacją innych osób niepełnosprawnych oraz chęć dalszej nauki w dziedzinie prawa i wystąpień publicznych w obronie interesów swojej grupy.

      Gwarancję skuteczności  oddziaływań wobec self-adwokatów daje przestrzeganie przez prowadzących i osoby wspierające następujących zasad:

1. Jasnego przekazywania informacji.
2. Pełnego zaangażowania we wspieranie osób niepełnosprawnych oraz siebie nawzajem.
3. Tworzenia i podtrzymywania u osób z niepełnosprawnością intelektualną poczucia pewności siebie oraz dobrego (adekwatnego) zdania o sobie.
4. Współdziałania - a nie rywalizowania! - i budowania atmosfery partnerstwa.
5. Skoncentrowania się na celu, przy jednoczesnym uświadamianiu go osobom niepełnosprawnym.
6. Ciągłego zachęcania do zaangażowania, innowacyjności oraz do nauki poprzez działanie.
7. Cierpliwości wspierających, widzenia długookresowego celu i wykraczania poza krótkookresowe działania.
8. Prawdziwego zainteresowania uczestnikami i tym, co mają do powiedzenia i chcą przekazać.
9. Poufności i ochrony informacji zdobytych podczas rozmów nieformalnych.
10. Szacunku, czyli darzenia szacunkiem oraz postępowania w taki sposób, aby zapewnić sobie szacunek.

Rola osoby wspierającej

      Zarówno podczas szkolenia i też po jego zakończeniu sukces self-adwokata zależy od wsparcia jakiego udzieli mu osoba wspierająca. W trakcie zajęć wpływa ona na stosunek osoby niepełnosprawnej do prowadzących, przekazywanych informacji, metod prowadzenia zajęć i ćwiczonych umiejętności. To od niej bezpośrednio zależy dalszy rozwój osoby niepełnosprawnej jako self-adwokata. Wypowiedzi i postawa wspierającego mogą go dodatkowo umocnić w jego dążeniach, ale mogą też zniszczyć rodzącą się chęć do zaangażowania się w poprawę swojego życia. „Nawet jeśli wysoko oceniasz kwalifikacje i pracę członków swojego zespołu, możesz komunikować swoim zachowaniem brak szacunku, jeśli nie informujesz ich o celach, niechętnie się angażujesz w ich poznanie oraz gdy brakuje Ci cierpliwości.”„Nawet jeśli wysoko oceniasz kwalifikacje i pracę członków swojego zespołu, możesz komunikować swoim zachowaniem brak szacunku, jeśli nie informujesz ich o celach, niechętnie się angażujesz w ich poznanie oraz gdy brakuje Ci cierpliwości.”

      Osoby wspierające, które przyjechały na szkolenie razem z osobami niepełnosprawnymi biorą udział w odrębnych zajęciach przygotowujących do pełnienia tej roli. Najważniejsza jest własna praca nad postawą wobec osoby niepełnosprawnej – szanowanie jej wolności i wyborów, dzielenie się wrażeniami i doświadczeniami, zachęcanie do bycia aktywnym i podejmowania inicjatyw, przekazywanie informacji w sposób motywujący i wzmacniający, a nie deprymujący.
      „Podstawowe zadanie coach’a polega na nakłonieniu pracowników, aby stali się tacy, jacy Twoim zdaniem mogą się stać.”   Ten cytat odnosi się do pracy coach’a z zespołem pracowników. Można to jednak przełożyć na sytuację pracy z self-adwokatami i powiedzieć, że podstawowe zadanie osoby wspierającej osobę z niepełnosprawnością intelektualną polega na uwierzeniu w jej możliwości i wzmacnianiu jej w osobowym wzrastaniu – wrastaniu w życie społeczności jako autonomicznego uczestnika i twórcy. Ta parafraza doskonale oddaje sens opisywanych szkoleń, prowadzonych dla dorosłych osób z niepełnosprawnością intelektualną.
      Zdobyć wiedzę, opanować umiejętności, stosować je w życiu i zmieniać to, co jest niedobre dla ciebie i innych osób niepełnosprawnych!

      Osoby wspierające podczas zajęć uczą się technik dobrej współpracy, które opierają się na:

1. obserwacji partnerów działania
2. empatii i zrozumieniu ich potrzeb, ich zachowania, sposobów działania itp.
3. słuchaniu i szanowaniu prawa do własnego zdania i własnych wyborów osoby z niepełnosprawnością
4. otwartości na ludzi i ich potrzeby oraz na różnego rodzaju zmiany
5. pomocy innym, wówczas kiedy jej potrzebują
6. docenianiu uczestników, wolontariuszy i siebie nawzajem, poprzez przekazywanie pozytywnych informacji zwrotnych
7. nastawieniu na działanie (a nie na „miłe spędzanie czasu”)
8. elastyczności w podejściu do omawianych zagadnień i podejmowanych działań
9. entuzjazmie i optymizmie, które motywują i budują pozytywną atmosferę
10. dobrym humorze.

      Pracując metodami coaching’u można zmotywować uczestników do większego spontanicznego zaangażowania we własny rozwój.

Dorota Tłoczkowska